Kombornia to jedna z tych podkarpackich miejscowości, w których historia zapisana jest nie tylko w dawnych dokumentach, ale również w zabytkowej architekturze, tradycji i krajobrazie. Położona w gminie Korczyna, w powiecie krośnieńskim, w otoczeniu malowniczych wzgórz, może poszczycić się średniowiecznym rodowodem, wielowiekową tradycją parafialną oraz interesującą historią miejscowego dworu.
Szczególne miejsce w dziejach wsi zajmuje kościół parafialny, którego historia sięga prawdopodobnie średniowiecza. Losy tej świątyni były ściśle związane z przemianami religijnymi i politycznymi, jakie na przestrzeni wieków zachodziły na ziemi krośnieńskiej.
Dokładna data powstania Komborni nie jest znana. Nie zachował się dokument lokacyjny, który pozwoliłby jednoznacznie określić, kiedy i na jakich zasadach założono osadę. Przyjmuje się jednak, że wieś powstała w drugiej połowie XIV wieku, prawdopodobnie w okresie panowania Kazimierza Wielkiego, kiedy ziemia sanocka została włączona do Królestwa Polskiego. Kombornia należała do grupy miejscowości w okolicach Krosna, w których w średniowieczu rozwijało się osadnictwo niemieckie. Do podobnych osad zaliczano między innymi Haczów, Krościenko Wyżne, Korczynę, Iwonicz i Klimkówkę. Najstarsze zachowane nazwy miejscowości różniły się od obecnej. W dokumentach pojawiały się formy Kaltborn (1426), Kaltborna (1427), Caldbornia (1455) oraz Calbornya (1462). Dopiero w XVI wieku upowszechniła się nazwa Kombornia. Pochodzenie dawnej nazwy łączy się z niemieckim określeniem Kaltborn, tłumaczonym jako „zimne źródło” lub „zimna studnia”. Według tradycji przytoczonej przez ks. Władysława Sarnę osadnicy mieli wybrać dla swojej osady nasłoneczniony stok, wykarczować porastające go głogi i tarninę, a następnie założyć tam nową wieś. Pierwsze informacje o właścicielach Komborni pochodzą z XV wieku. W latach 1448–1449 miejscowość należała do Henryka Kamienieckiego, przedstawiciela możnego rodu związanego z zamkiem Kamieniec w Odrzykoniu. Kombornia pozostawała wówczas częścią rozległych dóbr kamienieckich. W 1515 roku wieś liczyła już 22 łany kmiece, posiadała młyn i karczmę. Świadczy to o jej rozwiniętym charakterze gospodarczym i znaczeniu w lokalnej sieci osadniczej.
W XVI wieku Kombornia przeszła w ręce rodziny Bonerów, jednego z najbogatszych i najbardziej wpływowych rodów małopolskich. Bonerowie byli właścicielami licznych dóbr ziemskich, a ich działalność obejmowała również życie gospodarcze i religijne. W 1596 roku miejscowość znalazła się w posiadaniu Firlejów. Z rodem tym związany był Piotr Firlej z Dąbrowicy, który odegrał ważną rolę w historii miejscowego kościoła. W 1625 roku przekazał świątyni dodatkowe uposażenie, a w kolejnych latach zadbał o zabezpieczenie materialne parafii. Ufundował również prebendę św. Anny oraz szpital dla ubogich. Po Firlejach właścicielami Komborni byli między innymi przedstawiciele rodów Tarnowskich, Scipionów, Ustrzyckich i Wierzbowskich. Od XVIII wieku coraz większe znaczenie w historii miejscowości zyskała rodzina Urbańskich. W jej rękach Kombornia pozostawała przez kilka pokoleń. Do przedstawicieli tego rodu należeli Ignacy Urbański, stolnik przemyski, Adam Urbański, stolnik sanocki, Stanisław Urbański oraz Feliks Urbański. W XIX wieku majątek przeszedł następnie w ręce Piotra Tchórznickiego, a później Marii z Urbańskich Szeliskiej. Ostatnim dziedzicem Komborni był Henryk Szeliski. Dzieje kolejnych właścicieli pozostawiły trwały ślad w krajobrazie miejscowości, przede wszystkim w postaci zespołu dworskiego, którego początki sięgają XVII wieku.
Dzieje Komborni, podobnie jak wielu miejscowości ziemi krośnieńskiej, nie były wolne od dramatycznych wydarzeń. Szczególnie tragiczny okazał się rok 1624, kiedy na południowo-wschodnie tereny Rzeczypospolitej wtargnęły oddziały tatarskie. Najazd dotknął również Kombornię. Napastnicy splądrowali wieś i miejscowy kościół, a mieszkańcy, obawiając się o życie, musieli szukać schronienia. Wśród osób zmuszonych do ucieczki znalazł się ówczesny proboszcz, ksiądz Sebastian Krauzowicz. Udało mu się jednak ocalić część wyposażenia świątyni, w tym szczególnie cenny obraz Matki Bożej Pocieszenia. Okolice Komborni ucierpiały także podczas potopu szwedzkiego w 1656 roku. Kolejne najazdy i przemarsze wojsk przyczyniały się do zniszczeń oraz pogarszały sytuację miejscowej ludności. Ważnym wydarzeniem w historii wsi był również rok 1848. W czasie Wiosny Ludów i wydarzeń związanych z powstaniem krakowskim w majątku Feliksa Urbańskiego odbywały się spotkania i przygotowania powstańcze. Zgromadzeni tutaj uczestnicy ruchu niepodległościowego zostali jednak rozbrojeni w Haczowie przez miejscowych chłopów, a część z nich odstawiono do Sanoka.
Jednym z najcenniejszych elementów dziedzictwa Komborni jest wielowiekowa tradycja parafialna. Dokładna data erygowania parafii nie jest znana, ponieważ nie zachowały się pierwotne dokumenty fundacyjne. Ich utrata wiązana jest między innymi z wydarzeniami religijnymi XVI wieku, kiedy miejscowa świątynia znalazła się w rękach protestantów. Istnienie kościoła w Komborni sięga prawdopodobnie XIV lub XV wieku. Przemawiają za tym zarówno zachowane przekazy historyczne, jak i dawne wyposażenie świątyni. Ciekawym świadectwem jest dzwon pochodzący z XV wieku, na którym znajduje się niemiecki napis. Może on stanowić dodatkową wskazówkę dotyczącą średniowiecznych początków miejscowego kościoła i niemieckich wpływów osadniczych w tej części ziemi krośnieńskiej. Podczas prac malarskich prowadzonych w 1879 roku we wnętrzu drewnianej świątyni odkryto napis: Haec Ecclesia erecta est A.D. 1167, restaurata A.D. 1781, depicta A.D. 1809. Informował on o rzekomym wzniesieniu kościoła w 1167 roku, jego odnowieniu w 1781 roku oraz malowaniu w 1809 roku. Data 1167 jest jednak uznawana za mało prawdopodobną i nie stanowi wiarygodnego potwierdzenia tak wczesnego istnienia świątyni. Najstarsza znana archiwalna wzmianka o komborskim kościele pochodzi z wizytacji kanonicznej przeprowadzonej w 1639 roku przez księdza Fryderyka Alembeka. Zawiera ona między innymi informację o głównym ołtarzu pochodzącym z 1494 roku. Znajdował się w nim obraz Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny, który zaginął pod koniec XVI wieku.
Szczególnie trudny okres w dziejach parafii przypadł na drugą połowę XVI wieku. Kombornia znalazła się wówczas w rękach Bonerów, którzy sprzyjali reformacji. Miejscowy kościół został przejęty przez protestantów i przekształcony w zbór. Przez około dwadzieścia lat świątynia nie służyła katolikom. Sytuacja zmieniła się po przejęciu dóbr przez Firlejów. W 1596 roku kościół został zwrócony katolikom, a życie religijne miejscowej wspólnoty mogło ponownie rozwijać się w tradycyjnej formie. Ważną postacią w odbudowie materialnych podstaw parafii był Piotr Firlej z Dąbrowicy. W 1625 roku przekazał na rzecz kościoła rolę zwaną Karczmarską. Dziesięć lat później zapewnił proboszczowi i jego następcom dziesięcinę z dóbr Kombornia, Jabłonica, Malinówka i Budzyń, a w 1636 roku odnowił fundację parafii. Dzięki tym nadaniom parafia otrzymała stabilniejsze podstawy materialne. Piotr Firlej ufundował również prebendę św. Anny oraz szpital dla ubogich, co świadczy o tym, że jego działalność obejmowała nie tylko troskę o świątynię, ale także o potrzeby lokalnej społeczności.
Pierwotna świątynia w Komborni nosiła wezwanie św. Marcina. Był to drewniany kościół reprezentujący tradycyjną architekturę sakralną charakterystyczną dla Małopolski i Podkarpacia. Został wzniesiony z belek modrzewiowych w konstrukcji zrębowej, na podmurowaniu. Od zachodu znajdowała się czworoboczna wieża-dzwonnica o wysokości około 15 metrów, wykonana w konstrukcji słupowej i oszalowana deskami. Całość przykrywał dach gontowy. Nad nawą i prezbiterium znajdował się wspólny dach, którego sylwetkę urozmaicała smukła sygnaturka. Charakterystycznym elementem dawnej budowli były również tak zwane soboty, czyli drewniane podcienia obiegające kościół. Pełniły one funkcję praktyczną, chroniąc wiernych przed deszczem i śniegiem, a jednocześnie stanowiły ważny element kompozycji architektonicznej. Wnętrze świątyni stopniowo wzbogacano o kolejne elementy wyposażenia. Wizytacja z 1639 roku wymieniała trzy ołtarze: główny, pochodzący z 1494 roku, oraz dwa boczne. W 1648 roku odnotowano już czwarty ołtarz – św. Anny. W 1718 roku powstał nowy ołtarz św. Anny, a w kolejnych latach wyposażenie uzupełniono o ołtarz św. Jana Nepomucena. W 1775 roku w kościele znajdowały się trzy nowe ołtarze, w tym główny z obrazem Koronacji Najświętszej Maryi Panny, określanym również jako obraz Matki Bożej Pocieszenia. W XIX wieku do południowej ściany prezbiterium dobudowano kaplicę grobową rodziny Urbańskich. W 1865 roku odnowiono ołtarze i zakupiono nowe, ośmiogłosowe organy. Z biegiem czasu drewniany kościół okazał się jednak zbyt mały dla stale powiększającej się parafii. Podjęto więc decyzję o budowie nowej, większej świątyni.
Myśl o budowie nowego kościoła pojawiała się już w XVIII wieku. W protokole wizytacyjnym z 1777 roku dziekan ksiądz A. Pietraszewski zwracał uwagę, że dotychczasowa drewniana świątynia jest zniszczona i zdecydowanie za mała dla licznej parafii. Liczył przy tym na pomoc ówczesnego kolatora, Adama Urbańskiego, który wcześniej obiecywał sfinansowanie nowej budowli. Do realizacji planów trzeba było jednak poczekać jeszcze ponad sto lat. W 1886 roku proboszcz ksiądz Ludwik Jastrzębski rozważał przedłużenie istniejącego kościoła. Ostatecznie, wobec sprzeciwu części parafian, ograniczono się do wybudowania kaplicy cmentarnej, w której w okresie letnim odprawiano nabożeństwa. Do sprawy powrócono na początku XX wieku. W 1909 roku przeprowadzono konkurs na projekt nowej świątyni. Do budowy zachęcał również dwukrotnie, podczas wizytacji kanonicznych w 1902 i 1912 roku, biskup przemyski bł. Józef Sebastian Pelczar. W 1913 roku proboszcz ksiądz Jakub Jarosz powołał komitet budowy nowego kościoła i rozpoczął gromadzenie materiałów. Wybuch I wojny światowej, pożar oraz trudności finansowe spowodowane powojenną dewaluacją sprawiły jednak, że przedsięwzięcie zostało odłożone. Przełom nastąpił dopiero w 1931 roku. Nowy projekt przygotował profesor Jan Bagieński z Politechniki Lwowskiej. W maju tego roku rozpoczęto prace budowlane, które prowadził majster Franciszek Ostrowski sprowadzony z Rudnika.
Początkowo planowano rozebrać stary drewniany kościół i przenieść go do pobliskiej Malinówki. W tym celu podejmowano odpowiednie starania administracyjne. Ostatecznie jednak, ze względu na zły stan drewna i problemy organizacyjne, pomysł ten nie został zrealizowany. W maju 1932 roku dawną świątynię rozebrano. Warto podkreślić, że rozbiórka do dziś może budzić żal, ponieważ Kombornia utraciła w ten sposób cenny przykład średniowiecznej architektury drewnianej. Nie oznaczało to jednak całkowitego zniknięcia dawnego wyposażenia. Do nowego kościoła przeniesiono najważniejsze elementy starej świątyni: ołtarze, organy, chrzcielnicę oraz część sprzętów liturgicznych. Budowa nowej świątyni przebiegała stosunkowo szybko dzięki zaangażowaniu mieszkańców. Parafianie ofiarowywali pieniądze, materiały budowlane i własną pracę. Znaczącego wsparcia finansowego oraz materiałowego udzielił również hrabia Henryk Szeliski, ówczesny właściciel Komborni. Pierwsze nabożeństwo odprawiono w nowym kościele w Boże Ciało 1933 roku, mimo że we wnętrzu wciąż trwały prace wykończeniowe. Uroczystego poświęcenia świątyni dokonano 11 listopada 1933 roku, w dniu św. Marcina. Co ciekawe, nowemu kościołowi nadano inne wezwanie niż poprzedniemu – Matki Bożej Pocieszenia. W ten sposób zachowano jednak szczególny związek z kultem maryjnym, który rozwijał się w Komborni od stuleci. W 1958 roku, w uroczystość Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny, kościół konsekrował biskup Wojciech Tomaka, sufragan przemyski.
Nowa świątynia została wzniesiona w stylu polsko-nadwiślańskim. Jest to budowla murowana z cegły, trójnawowa, posadowiona na cokole wykonanym z piaskowca. Jej długość wynosi około 43,86 metra, a szerokość 18,22 metra. Szczególnie interesująco prezentuje się fasada frontowa, przed którą znajduje się trójłukowy krużganek wykonany z piaskowca. Całość przykrywa stromy dach, a jego kalenicę wieńczy kamienna sygnaturka. Największą wartością historyczną wnętrza jest zachowane wyposażenie dawnego drewnianego kościoła.
W prezbiterium znajduje się barokowy ołtarz główny pochodzący sprzed 1775 roku. Jego kompozycja obejmuje kolumny, filary, bogate zdobienia rzeźbiarskie oraz figury świętych. Po bokach znajdują się przedstawienia św. Wojciecha i św. Stanisława Biskupa. Centralne miejsce zajmuje obraz Matki Bożej Pocieszenia, przedstawiający Koronację Najświętszej Maryi Panny na Królową Nieba i Ziemi przez Trójcę Przenajświętszą. Dzieło powstało w drugiej połowie XVII wieku i jest jednym z najważniejszych świadectw miejscowego kultu maryjnego. W 1970 roku obraz poddano konserwacji, którą przeprowadził Wojciech Kurpik z Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku. Dzięki przeniesieniu dawnego wyposażenia nowy kościół stał się nie tylko miejscem kontynuacji życia religijnego, ale również swoistym skarbcem pamięci o poprzedniej, drewnianej świątyni.
