U Lachów Limanowskich - Pisarzowa

Pisarzowa to wieś w województwie małopolskim, w powiecie limanowskim, należąca do gminy Limanowa. Leży u podnóża Pasma Łososińskiego, w górnym biegu potoku Smolnik – dopływu Dunajca. Miejscowość rozciąga się na wysokości ok. 450–550 m n.p.m., a jej powierzchnia wynosi ponad 1500 ha. Zamieszkuje ją około 2100 osób, głównie przedstawicieli grupy etnograficznej Lachów Limanowskich. Jak sama nazwa wskazuje, zamieszkują oni okolice Limanowej, rozdzielając w ten sposób Krakowiaków od Górali. Tradycyjnie zajmowali się rolnictwem, sadownictwem oraz hodowlą bydła. Tereny, w których zamieszkiwali były górzyste, stąd wsie mają charakter łańcuchówek, z licznymi przysiółkami. 

Pierwsze wzmianki o Pisarzowej pochodzą z 1315 roku. W XIV wieku osiedlano tu jeńców wojennych – początkowo Tatarów, później Szwedów, co dało miejscowości przydomek „Szwedo-Tatary”. W 1472 roku król Kazimierz Jagiellończyk nadał sołectwo Stanisławowi i Maciejowi, polecając jednocześnie budowę kościoła i wydzielenie ziemi dla probostwa. W kolejnych stuleciach wieś przeżywała trudne czasy – wojny, zarazy i głód odcisnęły swoje piętno na lokalnej społeczności. Przełomowym momentem była budowa linii kolejowej Chabówka–Nowy Sącz, dzięki której 2 października 1884 roku przez Pisarzową przejechała pierwsza lokomotywa.

Początkiem XX wieku miejscowi duchowni zainicjowali ruch trzeźwościowy, zaczęły powstawać organizacje społeczne, kółka rolnicze i kasy zapomogowe. Prężnie działał Związek Strzelecki. W czasie kampanii jesiennej 1914 r. przez Pisarzową kilkukrotnie przemaszerowali legioniści, zatrzymując się na kwaterach. Sam Piłsudski nocował min. na plebanii. W trakcie operacji limanowskiej miejscowa szkoła została zamieniona na szpital polowy. 

W czasie XX wojny w okolicy działała partyzantka Armii Krajowej, dezorganizując ruch kolejowy. Ostatnim akordem wojny było wysadzenie przez Niemców w powietrze mostu i stacji kolejowej, oraz podpalenie części zabudowań.  

W centrum wsi, przy głównej drodze stoi drewniany kościół pod wezwaniem św. Jana Ewangelisty. Został wybudowany w 1713 r. z wykorzystaniem wcześniejszej, gotyckiej świątyni z 1478 r. Sama parafia jest o wiele starsza, ponieważ erygowano ją około 1336 r. Obecnie stojący kościół konsekrował w 1749 r. bp krakowski Michał Ignacy Kunicki. W pierwszej połowie XIX wieku dobudowano kaplicę, w 1875 r. przedłużono nawę i dostawiono wieżę. W latach 1977- 79 świątynia została gruntownie odrestaurowana. 

Kościół wybudowano w konstrukcji zrębowej, z trójdzielną bryłą, nakryta jednokalenicowym dachem. Podobnie jak w pobliskiej Męcinie i Chomranicach więźba dachowa jest wykonana w stylu wielkopolskim, rzadko występującym na Podkarpaciu a tu spotykanym dość często. Skutkuje to powstaniem szerokiego okapu wokół prezbiterium, które jest węższe od samej nawy. 

Wieża ma trzy kondygnacje o prostych ścianach i barokowym hełmie, jak w wielu okolicznych kościołach wzorowana na wieży kościoła limanowskiego. Na drugiej kondygnacji znajduje się neogotycka kapliczka z figurką Matki Bożej.  

Wnętrze nakryto stropem płaskim ozdobionym Ukoronowaniem NMP, w prezbiterium pozorne sklepienie kolebkowe ze sceną Zmartwychwstania. Autorem polichromii był tarnowski malarz Adolf Gucwa.  Ołtarz główny pochodzi z przełomu XVII i XVIII wieku z wizerunkiem Matki Bożej z Dzieciątkiem i św. Jana. Ołtarze boczne mają też cechy barokowe - po lewej Najświętsze Serce Jezusa, pod którym znajduje się wizerunek św. Antonego z 1640 r., po prawej ołtarz św. Anny - w centrum obraz św. Izydora, na którego zasuwie znajduje się Modlitwa św. Anny i NMP. 

Obok kościoła znajduje się pomnik upamiętniający mieszkańców wsi, którzy polegli w walkach o niepodległość. 

Do poczytania!

Najstarsza w okolicy - Męcina

Sporo Polaków ma dość proste myślenie o przeszłości naszej Ojczyzny - w 966 r. chrzest Polski, która wtedy powstała, wcześniej, to jakieś tam plemiona były, a wcześniej? A wcześniej nic nie było i tyle. No właśnie, ze nie. Było. I to nawet w bardzo zamierzchłej przeszłości. Kolejne wykopaliska pokazują nam, że nawet ponad 1000 lat przed naszą erą życie na naszych terenach się toczyło. Tak też było na terenach dzisiejszej Męciny - najstarszym śladem osadnictwa na tych terenach to cmentarzyska urnowe kultury łużyckiej, która na ziemiach polskich trwała między 1300 a 400 r. p.n.e. 

 

Pierwsze wzmianki o wsi rycerskiej pochodzą z 1326 roku, kiedy istniała już samodzielna parafia, która oddawała świętopietrze (daninę św. Piotra, przeznaczoną dla papieża). Początkowo Męcina była własnością królewską, później przeszła w ręce rodu Słupskich herbu Drużyna. W XVI wieku wieś podzielono na Męcinę Dolną i Górną. 

Właściciel Sebastian Krzesz popadł w konflikt z proboszczem, który przerodził się w otwartą wojnę religijną. Krzesz przestał płacić dziesięcinę, zagarnął część dóbr plebańskich, a proboszczowi wytoczył sprawę o złe praktyki i brak opieki duszpasterskiej. Oskarżył go o „niedbalstwo w służbie bożej, tak iż ludzie bez chrztu i sakramentów świętych umierają, o złe obyczaje, mianowicie, że w karczmie ze zgorszeniem parafian kobiety całuje, że wreszcie w plebani piwo warzy i szynkuje”. Zwaśnione strony pozywały się przed oblicze sądów, oskarżały o najgorsze przewinienia. Krzesz wygnał księdza, sprowadził ariańskich kaznodziejów, a wyposażenie kościoła i księgi parafialne spalono na wzgórzu Miczaki. Dopiero w 1605 roku przybył nowy kapłan katolicki, a pod koniec XVII wieku wzniesiono nową świątynię. Niektórzy Krzeszowie pozostali jednak przy „luterskiej wierze” aż do czasów potopu szwedzkiego.

W XIX w. proboszczem w Męcinie był ksiądz Konstanty Wąsikiewicz, badacz kultury ludowej, autor książek i opracowań ludoznawczych. W tym okresie w Męcinie było kilka dworków i folwarków. W Męcinie Dolnej na dworze zwanym „Białym” (dziś teren naprzeciw szkoły) w XIX w. należący do rodziny Gostkowskich. Najsłynniejszy z Gostkowskich - Bazyli - był wielkim miłośnikiem kwiatów i ogrodów, co było doskonale widać w otoczeniu dworu. Był to też człowiek wielkiego serca i ducha, cechowała go tradycyjna staropolska gościnność, miejscowa ludność nazywała go „panem całą gębą z propinacji żyjącym”. Jego synowie walczyli w powstaniu styczniowym, byli naukowcami i działaczami społecznymi. Po 1875 r. dwór „Biały” z folwarkami został sprzedany Maszewskim, którzy – nie mając dzieci – dokonali stopniowej parcelacji majątku, co doprowadziło do zniknięcia folwarku bez śladu. 

W Męcinie Górnej był w XIX w. dwór zwany „Dębiną”, w którym również gospodarzyli przedstawiciele rodziny Gostkowskich (oprócz nich dziedzicami na Dębinie byli m.in. Starowiejscy, Ulatowscy i Marynowscy). Tutaj także założono okazały park, który rozwinął się w niewielki zwierzyniec. Po Gostkowskich mieszkali tu jeszcze państwo Marynowscy, którzy dokonali stopniowej parcelacji mająteczku. Zofia Marynowska w 1866 r. sprzedała Dębinę bogatym chłopom z Półrzeczek i Lubomierza. Nowi właściciele rozebrali dworek i zabudowania gospodarcze, a na ich miejscu postawili nowe.

Najcenniejszym budynkiem w Męcinie jest kościół św. Antoniego Padewskiego, położony przy głównej drodze. Został wzniesiony końcem XVII wieku, był wielokrotnie przebudowywany i odnawiany. W XVIII w. przedłużono nawę, dobudowano kaplicę i wieżę.  

Kościół jest konstrukcji zrębowej, orientowany, z trójdzielną bryłą. Ściany oszalowane są pionowymi deskami. Wielobocznie zamknięte prezbiterium jest nieco węższe od nawy, obie części nakrywa jednokalenicowy dach w stylu wielkopolskim - tworzący okap wokół prezbiterium. W południowej połaci dachu znajdują się małe okna, tzw. wole oka. Od południa do nawy przylega kaplica. 

Wieża o konstrukcji słupowej wzorowana była na wieży nieistniejącego już kościoła w Limanowej. Jest dwukondygnacyjna, zwieńczona baniastym hełmem. Na górnej kondygnacji wieży namalowano zegar. 

Wnętrze nakryte są stropami płaskimi i ozdobione polichromiami: w prezbiterium Trójca Święta, w nawie Matka Boża Niepokalanie Poczęta, w kruchcie Ofiarowanie Pana Jezusa w świątyni, w kaplicy bocznej Modlitwa Pana Jezusa w Ogrójcu.  

Ołtarz główny w stylu barokowym, w 1715 r. umieszczono w nim nieco starszy obraz Pana Jezusa cierpiącego, na jego zasuwie Opłakiwanie Chrystusa z I połowy XX wieku. W barokowych ołtarzach bocznych obrazy Matki Bożej Różańcowej, Modlitwy św. Antoniego, objawienie Najświętszego Serca Jezusa św. Małgorzacie Marii Alacoque. 

Wewnątrz warto zwrócić uwagę na ambonę z 1740 r. z wizerunkami 4 ewangelistów, chrzcielnicę w kształcie kielicha z 1608 r., czy na późnobarokowe konfesjonały z 1740 r. W kościele są też cenne obrazy z XVII i XVIII wieku. 

Do poczytania!