Wcześniej Młodzice - Mołodycz

Na północnym skraju województwa podkarpackiego, w gminie Wiązownica, leży Mołodycz – miejscowość, której historia sięga średniowiecza. Choć dziś jest spokojną wsią otoczoną lasami i polami, przez stulecia stanowiła ważny ośrodek życia religijnego i gospodarczego. Najcenniejszym zabytkiem Mołodycza jest dawna cerkiew greckokatolicka, będąca jednym z najstarszych drewnianych obiektów sakralnych w tej części ziemi jarosławskiej.

Początki Mołodycza sięgają XV wieku. Wieś rozwijała się na terenach należących do dóbr Sieniawskich, a jej mieszkańcy zajmowali się głównie rolnictwem, hodowlą oraz gospodarką leśną. Dzięki położeniu na pograniczu kultur i wyznań przez wieki współistniały tutaj społeczności polska i ruska, a miejscowa parafia greckokatolicka odgrywała ważną rolę w życiu mieszkańców. W XIX wieku Mołodycz była dobrze prosperującą wsią galicyjską. Działała tu szkoła parafialna, a później szkoła publiczna, rozwijało się również życie religijne i społeczne. W latach 1873–1875 funkcję wikariusza pełnił tutaj późniejszy biskup przemyski Konstantyn Czechowicz. Na początku XX wieku powstała ochronka dla dzieci oraz kaplica, ufundowane przez rodzinę Czartoryskich. II wojna światowa przyniosła mieszkańcom tragiczne wydarzenia. W 1945 roku podczas walk polsko-ukraińskich spalony został miejscowy kościół rzymskokatolicki. Po wojnie parafia katolicka otrzymała opuszczoną cerkiew greckokatolicką, która po remoncie stała się kościołem parafialnym. Wysiedlenia ludności ukraińskiej zakończyły wielowiekową historię miejscowej parafii greckokatolickiej, zmieniając charakter całej miejscowości. W latach 1977-81 w ramach usuwania nazw pochodzenia rusińskiego, wieś nosiła nazwę Młodzice. 

Najcenniejszym zabytkiem Mołodycza jest drewniana cerkiew pw. Narodzenia (lub Zaśnięcia) Najświętszej Maryi Panny, wzniesiona w 1716 roku z fundacji Adama Mikołaja Sieniawskiego. Przez ponad dwieście lat służyła miejscowej parafii greckokatolickiej i była centrum życia religijnego ruskiej społeczności wsi. Po zakończeniu II wojny światowej świątynia została opuszczona przez dotychczasowych wiernych. W 1972 roku, po przeprowadzonym remoncie, przekazano ją parafii rzymskokatolickiej jako kościół pw. Niepokalanego Serca Najświętszej Maryi Panny. Dzięki temu zabytkowy budynek zachował swoją funkcję sakralną i uniknął zniszczenia.

Mołodycka świątynia jest przykładem tradycyjnej drewnianej architektury cerkiewnej charakterystycznej dla pogranicza nadsańskiego. Wzniesiono ją w konstrukcji zrębowej jako budowlę orientowaną i trójdzielną. Składa się z prezbiterium zamkniętego trójbocznie, szerszej nawy oraz babińca, który od zachodu poprzedza niewielka kruchta.

Charakterystycznym elementem bryły jest szeroka nawa, dzięki której świątynia uzyskała plan zbliżony do krzyża. Dach jest dwukalenicowy, a nad nawą wznosi się niewielka sześcioboczna wieżyczka z sygnaturką. Dawniej wnętrze zdobił ikonostas i polichromie typowe dla cerkwi greckokatolickich, jednak podczas przebudowy przeprowadzonej w latach 1969–1971 większość tych elementów usunięto lub zakryto, dostosowując świątynię do liturgii rzymskokatolickiej. Mimo tych zmian budowla zachowała historyczną bryłę i pozostaje cennym przykładem drewnianej architektury sakralnej XVIII wieku.

Mołodycz nie należy do najczęściej odwiedzanych miejscowości Podkarpacia, jednak właśnie to stanowi o jej uroku. Zabytkowa drewniana cerkiew, ślady dawnej wielokulturowości oraz spokojny krajobraz Doliny Sanu sprawiają, że jest to miejsce warte odwiedzenia przez miłośników historii, architektury drewnianej i mniej znanych zakątków regionu. Wizyta w Mołodyczu pozwala lepiej zrozumieć skomplikowane dzieje pogranicza polsko-ruskiego i odkryć jedno z ciekawszych miejsc na mapie północnego Podkarpacia.

Do poczytania!

Jedna z 39 - Dobra

Wśród malowniczych terenów gminy Sieniawa, w północnej części powiatu przeworskiego, leży Dobra – wieś o ponad pięciowiekowej historii. Choć dziś jest spokojną miejscowością zamieszkaną głównie przez ludność wyznania rzymskokatolickiego, przez stulecia była miejscem, gdzie współistniały różne tradycje religijne i kulturowe. Najcenniejszym zabytkiem Dobrej pozostaje dawna cerkiew greckokatolicka, będąca świadectwem wielokulturowego dziedzictwa tej części Podkarpacia.

Pierwsza wzmianka o Dobrej pochodzi z 1470 roku i wiąże się z dobrami Ordynacji Jarosławskiej. Nazwa miejscowości, według jednej z hipotez, może nawiązywać do księżniczki Dobrawy. Co ciekawe, jest to jedna z 39 miejscowości w Polsce, które noszą nazwę Dobra. Już na początku XVI wieku istniała tutaj parafia obrządku wschodniego, o czym świadczą rejestry poborowe z 1515 roku, odnotowujące obecność miejscowego popa. Oznacza to, że cerkiew funkcjonowała we wsi jeszcze wcześniej. Przez kolejne stulecia Dobra należała do rozległych dóbr Sieniawskich, które przechodziły z rąk rodu Sieniawskich do Czartoryskich. Wieś rozwijała się jako typowa osada rolnicza, jednak jej mieszkańcy wielokrotnie doświadczali skutków burzliwych wydarzeń historycznych. W 1624 roku Dobra została zniszczona podczas najazdu tatarskiego, co spowodowało znaczne straty i konieczność odbudowy gospodarstw. Na początku XX wieku wieś należała do największych miejscowości w okolicy. Przed II wojną światową większość mieszkańców stanowili Ukraińcy wyznania greckokatolickiego, obok których żyli Polacy oraz niewielka społeczność żydowska. Tragiczne wydarzenia wojny oraz powojenne wysiedlenia ludności ukraińskiej w latach 1945–1947 całkowicie odmieniły strukturę demograficzną Dobrej i zakończyły wielowiekową historię miejscowej parafii greckokatolickiej.

Najważniejszym zabytkiem Dobrej jest dawna cerkiew greckokatolicka, obecnie pełniąca funkcję kościoła parafialnego Najświętszego Serca Jezusowego. Obecna murowana świątynia została wzniesiona w 1880 roku na miejscu wcześniejszych drewnianych cerkwi, które służyły miejscowej parafii przez kilka stuleci. W czasie I wojny światowej budowla została uszkodzona, jednak już w 1921 roku przeprowadzono jej gruntowny remont. Po zakończeniu II wojny światowej i wysiedleniu grekokatolickich mieszkańców świątynia utraciła swoją pierwotną funkcję. Została przekazana Kościołowi rzymskokatolickiemu i zaadaptowana na kościół parafialny, dzięki czemu uniknęła losu wielu opuszczonych cerkwi regionu. Do dziś pozostaje najważniejszym zabytkiem miejscowości.

Cerkiew reprezentuje charakterystyczny dla końca XIX wieku styl narodowy ukraiński, który był popularny na terenach dawnej Galicji. Wzniesiono ją z cegły na planie krzyża, z wyraźnie zaakcentowaną częścią centralną oraz prezbiterium. Nad nawą dominuje kopuła osadzona na wysokim tamburze, a całość uzupełniają mniejsze kopuły oraz masywna dzwonnica stanowiąca integralną część bryły.

Elewacje świątyni zdobią półkoliste okna, gzymsy i dekoracyjne pilastry, nadające budowli monumentalny charakter. Mimo zmian związanych z dostosowaniem wnętrza do liturgii rzymskokatolickiej, obiekt zachował wiele cech dawnej architektury cerkiewnej. Jest doskonałym przykładem sakralnego budownictwa pogranicza, gdzie przenikały się wpływy tradycji wschodniej i zachodniej.

Odwiedzając Dobrą, można dostrzec ślady wielokulturowej przeszłości Podkarpacia. Dawna cerkiew przypomina o społeczności, która przez stulecia współtworzyła historię tej miejscowości, a spokojne otoczenie zachęca do refleksji nad losami dawnych mieszkańców. To miejsce szczególnie warte uwagi dla osób zainteresowanych historią pogranicza, architekturą sakralną oraz mniej znanymi zakątkami powiatu przeworskiego.

Do poczytania!