W 1775 r. kartograf królewski, Szymon Sobiekrajski postanowił wyznaczyć środek kontynentu europejskiego. W tym celu połączył liniami punkty położone najdalej na północ i na południe oraz na zachód i na wschód kontynentu. A punkt przecięcia tych linii wyznaczył środek Europy - właśnie w Suchowoli na Podlasiu.
Pierwsze wzmianki o osadzie pochodzą z XVI wieku, kiedy była królewską wsią w Puszczy Nowodworskiej. Nazwa „Suchowola” wiąże się z określeniem „suchy korzeń” – miejscem powstałym na zrębie leśnym, oraz „wola” – przywilejem wolnizny dla osadników. Miasto rozwijało się dzięki położeniu na szlaku handlowym z Mazowsza do Grodna. W XVII i XVIII wieku kwitł tu handel zbożem, bydłem i końmi, a na rozwój wpływali Tatarzy (garbarstwo) i Żydzi (handel, rzemiosło). W 1777 roku Suchowola otrzymała prawa miejskie, utracone w 1950 i odzyskane w 1997 roku.
"Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich", pochodzący z 1890 r. podaje ciekawa strukturę narodowościowo- religijną: 1184 żydów, 1087 katolików, 12 muzułmanów i 9 prawosławnych.
W 1939 r. miasteczko na mocy traktatu Ribentropp - Mołotow zostaje początkowo włączone do ZSRR. Po ataku Niemiec na ZSRR zostaje szybko zajęte i już na jesieni 1941 r. zostaje utworzone tu getto dla ludności żydowskiej, gdzie zwieziono też żydów z okolicznych miejscowości. W sumie przez getto przeszło 5 tysięcy ludzi. 2 listopada 1942 r. zostało ono zlikwidowane, mieszkańców wywieziono najpierw do obozu w Kiełbasinie pod Grodnem a potem zlikwidowano w obozie zagłady w Treblince.
Przy dawnym rynku w Suchowoli stoi murowany kościół św. apostołów Piotra i Pawła. Pierwszą świątynią w Suchowoli był drewniany kościół wybudowany w 1791 r. Gdy w 1798 r. nakazem władz pruskich zamknięto kościół w pobliskiej Chodorówce i przeniesiono parafię do Suchowoli, tenże kościół nie był jeszcze gotowy, więc przewieziono z Chodorówki wszystko, co niezbędne do sprawowania Mszy Świętej i nabożeństw, w tym 4 ołtarze.
W 1876 r. wierni postanowili postarać się o większą świątynię. Zamówiono więc projekt u grodzieńskiego architekta Jakuba Fordona i po uzyskaniu zgody od gubernatora w Grodnie, rozpoczęto w 1879 r. budowę. Pod kierunkiem inżyniera Romualda Samotryja- Lenczewskiego ukończono budowę, 7 października 1885 r. kościół poświęcono i zaczęto sprawować w nim kult. Ostatecznie konsekracji dokonał bp wileński Edward Ropp w dniu 10 września 1905 r.
Kościół reprezentuje styl klasycystyczny z elementami neogotyckimi. Budowla jest ceglana, z dwoma wieżami w fasadzie, które nadają jej monumentalny charakter. Wnętrze podzielone jest na trzy nawy, oddzielone kolumnami. Ołtarz główny jest bogato zdobiony rzeźbami świętych, a boczne ołtarze pochodzą z XIX wieku. Jednym z najcenniejszych zabytków jest osiemnastowieczna ambona sprowadzona z innej świątyni.
Z kościołem w Suchowoli wiążą się historie dwóch kapłanów. Pierwszym z nich jest błogosławiony ks. Jerzy Popiełuszko.
Znany był z organizowania Mszy za Ojczyznę w kościele św. Stanisława Kostki na warszawskim Żoliborzu, które gromadziły tłumy i dawały nadzieję w trudnym okresie stanu wojennego. W swoich kazaniach odważnie mówił o godności człowieka, wolności sumienia i potrzebie przebaczenia, głosząc dewizę: „Zło dobrem zwyciężaj”. Urodził się 14 września 1947 r. w Okopach i został ochrzczony w kościele parafialnym w Suchowoli, przy chrzcielnicy, którą widać na poniższym zdjęciu. Jego imię chrzcielne to Alfons, jednak zmienił imię w czasie studiów seminaryjnych.
Za swoją działalność był inwigilowany i szykanowany przez Służbę Bezpieczeństwa. 19 października 1984 r. został porwany i zamordowany przez funkcjonariuszy SB. Jego pogrzeb w Warszawie stał się wielką manifestacją sprzeciwu wobec reżimu. W 2010 r. ks. Jerzy został beatyfikowany jako męczennik Kościoła katolickiego.
Drugim kapłanem był ks. Stanisław Suchowolec. Urodził się 13 maja 1958 r. w Białymstoku. Po ukończeniu III Liceum Ogólnokształcącego w Białymstoku w 1977 r. wstąpił do seminarium duchownego. Święcenia kapłańskie przyjął 11 czerwca 1983 r. z rąk bp. Edwarda Kisiela. Pierwszą posługę pełnił jako wikariusz w parafii św. Apostołów Piotra i Pawła w Suchowoli - rodzinnej miejscowości ks. Jerzego Popiełuszki. Obaj kapłani byli blisko zaprzyjaźnieni; ks. Jerzy miał powiedzieć matce: „Mamo, nie martw się, bo gdyby, nie daj Boże, coś mi się stało, to przecież Staszek mnie zastąpi”.
Po zamordowaniu ks. Popiełuszki w 1984 r. Suchowolec otoczył opieką jego rodzinę, założył izbę pamięci i wzniosł symboliczny grób w Suchowoli. Regularnie odprawiał Msze za Ojczyznę, wygłaszając patriotyczne kazania, co ściągnęło na niego uwagę Służby Bezpieczeństwa. Był wielokrotnie zastraszany, otrzymywał anonimy z pogróżkami, jego samochody sabotowano, a on sam był celem zamachów i pobić. W lipcu 1986 r. został przeniesiony do parafii Niepokalanego Serca Maryi w Białymstoku (os. Dojlidy), gdzie kontynuował działalność duszpasterską i opozycyjną, współpracując z podziemną „Solidarnością” i Konfederacją Polski Niepodległej.
Zginął tragicznie w nocy z 29 na 30 stycznia 1989 r. w wieku 31 lat. Oficjalnie podano, że przyczyną śmierci było zaczadzenie w wyniku pożaru na plebanii, jednak okoliczności wskazują na celowe podpalenie. Potwierdziły to wnioski śledztwa prowadzonego przez lubelski oddział IPN. Ksiądz Stanisław Suchowolec jest uznawany za jedną z ostatnich ofiar komunizmu w Polsce, zamordowanym przez Służbę Bezpieczeństwa.
Przed wejściem do świątyni znajduje się symboliczny grobowiec obu kapłanów. Jednego, który został tu ochrzczony, drugiego, który tu posługiwał.
A tak na zakończenie - zaczynałem wpis o środku Europy - tym geograficznym. Gdy został on wyznaczony, na rynku w Suchowoli postawiono pamiątkowy głaz. To, jak wygląda on obecnie, przedstawia poniższe zdjęcie.
Do poczytania!
