Święty Wojciech w mieście szkła - Krosno

Odkąd pamiętam, Krosno kojarzyło mi się ze szkłem. Najlepsze wyroby szklane do domu - szklanki, kieliszki, puchary to zawsze były właśnie z Krosna. Do dziś, kupując tego typu rzeczy celuję właśnie w tamtejsze wyroby. A cała szklana historia Krosna zaczęła się dopiero w 1923 r., gdy na ziemi wykupionej od hrabiny Kołaczkowskiej wybudowano pierwszą hutę szkła. 

Historia samego Krosna zaczyna się dużo wcześniej. Pierwsze ślady osadnictwa w tym rejonie to okres neolitu, jak wynika z badań archeologicznych przy drodze korczyńskiej. Z epoki brązu (1600 p.n.e. - 1400 p.n.e.) mamy ślady osadnicze na rynku krośnieńskim. Z kolejnych okresów mamy dalsze ślady, chociażby monety z okresu rzymskiego. W X wieku Krosno jest osadą nadgraniczną Księstwa Kijowskiego, by w 1018 r. zostać włączone przez Bolesława Chrobrego do Polski. Lokacja miasta na prawie magdeburskim ma miejsce dość późno, bo w 1342 r. przez króla Kazimierza Wielkiego, który funduje min. mury miejskie i farę (kościół parafialny).   

Ale może o dalszej historii Krosna w innym miejscu, a my przeniesiemy się na Zawodzie, na Przedmieście Górne. Zawodzie jest jedną ze starszych części miasta, gdzie osadnictwo trwa nieprzerwanie od X wieku. To właśnie tam, na pagórku nad Wisłokiem, nad dawnym traktem węgierskim odpoczywał św. Wojciech, podążając w stronę Gniezna. W czasie wykopalisk archeologicznych znaleziono tam krzyżyk datowany na X wiek. Od XI wieku na tym pagórku stał kościoł, na którego miejscu wzniesiono kolejny, stojący do dzisiaj. 

Kościół został konsekrowany w 1460 r. przez biskupa Mikołaja Błażejowskiego pod wezwaniem św. Jerzego, Wojciecha, Walentego, Dziesięciu Tysięcy Męczenników, Małgorzaty, Heleny i Zofii. (Ciekawostka ahistoryczna - dziś już tylu patronów nie wolno nadawać - dziś może być jeden patron na jeden kościół). Najstarszym źródłem ikonograficznym kościoła św. Wojciecha jest rycina z dzieła Brauna i Hoghenberga „Civitas orbis terrarum” (1572-1618). W aktach miejskich kościół określny jest jako "za mostem na Wisłoku", skrótowo nazywany s. Georg. Akta powizytacyjne bp Wacława Hieronima Sierakowskiego z połowy XVIII wieku stwierdzają dobry stan świątyni. Jednak już w 1 połowie XIX w. zostaje opuszczona i grozi jej zagłada. Na szczęście pojawia się ks. Leon Świtalski, z którego inicjatywy w latach 1855-56 kościół zostaje wyremontowany. Gruntowną przebudowę świątynia przechodzi w 1903 r. według projektu Tadeusza Stryjeńskiego. Zachowano ogólną bryłę ale przy okazji doszło do zatracenia cech gotyckich. 

Powyżej na zdjęciu współczesna dzwonnica, stojąca przy kościele, obok krzyż misyjny. 

Budynek jest konstrukcji zrębowej, orientowany, z trójbocznie zamkniętym prezbiterium z dostawioną zakrystią. Przy nawie znajduje się niewielka kruchta. Przykrywa go dach kalenicowy pobity blachą. Nad nawą wieżyczka na sygnaturkę. Ściany oszalowane zostały deskami dość nietypowo − w poziomie, co jest rzadkością na tym terenie. W prezbiterium i nawie znajdują się pozorne sklepienia z zaskrzynieniami. 

Pod nawą ulokowano kryptę grobową kolatorów − rodziny Łagońskich. W ołtarzu głównym z XVII w. znajduje się grupa Pasji. Obok obrazy św. Stanisława i św. Wojciecha. Ołtarze boczne są późnobarokowe, mają oryginalny kształt owalnych glorii, które podtrzymują aniołowie. Zostały przekazane do tutejszej świątyni z krośnieńskiego kościoła farnego w 1785 r. Zwieńczeniem lewego ołtarza jest rzeźba (kopia średniowiecznego dzieła) św. Wojciecha. W antepedium prawego ołtarza późnobarokowa płaskorzeźba przedstawiająca scenę śmierci św. Rozalii. Na ścianach znajduje się kilka obrazów z XVIII w. Zachowały się także gotycka rzeźba św. Zofii z córkami z XVI w. i późnorenesansowa figura Matki Bożej Niepokalanie Poczętej z XVII w.

Pierwotnie kościół pełnił rolę kościoła filialnego dla fary (parafii miejskiej) do 1968 r. Wtedy została erygowana parafia św. Wojciecha na Zawodziu. Od czasu wybudowana nowej świątyni w 1997 r. kościół wykorzystywany jest okazjonalnie.  

Do poczytania!

U Matki Różańcowej - Różanystok

Trzeba powiedzieć wprost, że polska pobożność nacechowana jest kultem Matki Bożej. Właściwie w każdej części naszego kraju, znajdujemy sanktuaria maryjne, to większe, to mniejsze. Oczywiście najbardziej znanym miejscem jest Jasna Góra w Częstochowie, z cudownym wizerunkiem Matki Bożej Królowej Polski. Dziś z kolei zapraszam do Różanegostoku, do Matki Bożej Różańcowej. 

W latach 80 XVI wieku w Krzywym Stoku został założony folwark dworsko- ogrodowy dla spadkobierców Scipiona del Campo, kawalkatora (trenera i ujeżdżacza koni) Zygmunta Augusta. W połowie XVII w. posiadłość stała się własnością Szczęsnego Tyszkiewicza, rotmistrza grodzieńskiego pospolitego ruszenia. W 1652 r. Szczęsny i jego małżonka Eufrozyna sprowadzili namalowany w Grodnie przez Jana Szrettera obraz Matki Bożej z Dzieciątkiem.  

21 listopada 1658 roku, w święto Ofiarowania NMP, lampka oliwna przed obrazem zapaliła się samoistnie, a suche wianki rozkwitły, roztaczając woń róż. Świadkowie mówili o anielskim śpiewie i muzyce. Te zjawiska powtórzyły się kilkukrotnie, a wieść o cudach rozeszła się szeroko. W 1661 r. Tyszkiewiczowie ufundowali drewniany kościół, w którym umieszczono cudowny wizerunek. W 1662 roku biskup wileński Jerzy Białłozor powołał komisję, która potwierdziła nadzwyczajność zdarzeń, a obraz został uroczyście poświęcony. Wkrótce sprowadzono dominikanów, którzy stali się kustoszami sanktuarium i szerzyli kult Matki Bożej Różanostockiej, nadając miejscowości nową nazwę – Różanystok.

Rosnący ruch pielgrzymkowy sprawił, że w 1759 roku rozpoczęto budowę monumentalnej świątyni na wzór kościoła jezuitów w Grodnie. Dominikanie, finansując prace z ofiar wiernych, wznieśli trzynawową bazylikę na planie krzyża łacińskiego, z prezbiterium zwróconym nietypowo na południe. Konsekracja odbyła się w 1785 roku. Kościół zachwyca barokową bryłą i rokokowym wystrojem wnętrza – ołtarz główny, boczne ołtarze, ambona i stalle tworzą spójną kompozycję późnobarokową. Choć pierwotny projekt przewidywał kopułę i wykończone wieże, nigdy ich nie zrealizowano.

W 1811 r. w Różanymstoku erygowano parafię rzymskokatolicką, której obsługę powierzono zakonowi dominikanów, którzy byli tu do 1846 r. W 1866 r. parafię skasowano a sam kościół przekazano prawosławnym. Obraz Matki Bożej został usunięty z głównego ołtarza i powieszony w ołtarzu bocznym, co jednak nie przerwało kultu wśród ludności. W 1915 r. mniszki prawosławne udają się na bieżeństwo, uciekając przed nadciągającymi wojskami niemieckimi. Uciekając, zabierają ze sobą cudowny wizerunek, który już nigdy nie wrócił na swoje miejsce. 

W 1918 r. zostaje reaktywowana parafia, którą już rok później ówczesny biskup wileński Jerzy Matulewicz przekazał zgromadzeniu księży Salezjanów. Rozpoczęto starania o odzyskanie cudownego wizerunku, którego kult wciąż był żywy wśród okolicznych mieszkańców. Gdy okazało się to niemożliwe, namalowano nowy obraz, poświęcony przez papieża Piusa XI. 8 września 1929 r., w święto Narodzenia Matki Bożej biskup Romuald Jałbrzykowski wprowadził go do świątyni. 

Ważnym punktem historii sanktuarium była koronacja obrazu, na którą zgodę wydał papież Jan Paweł I dokumentem z dnia 20 września 1978 r. Po odpowiednich przygotowaniach sama ceremonia miała miejsce 28 czerwca 1981 r., koronującymi byli kard. Franciszek Macharski z Krakowa, abp Henryk Gulbinowicz z Wrocławia i administrator apostolski Białegostoku Edward Kisiel. . Uroczystość ta zgromadziła wielkie tłumy wiernych i stała się początkiem pielgrzymek z Archidiecezji Białostockiej. W 1987 r. kościół został podniesiony do godności bazyliki mniejszej.  

Do poczytania!