W północno-wschodniej części Podkarpacia, w gminie Adamówka, leżą Cieplice – miejscowość o bogatej historii związanej z kulturą polską i ukraińską. Najcenniejszym zabytkiem wsi jest dawna greckokatolicka cerkiew Narodzenia Najświętszej Maryi Panny, która do dziś dominuje w krajobrazie miejscowości i przypomina o wielokulturowej przeszłości regionu.
Cieplice przez wieki należały do obszaru pogranicza polsko-ruskiego. Jeszcze przed II wojną światową miejscowość była zamieszkana głównie przez ludność ukraińską wyznania greckokatolickiego, obok której żyli Polacy i niewielka społeczność żydowska. Według danych z 1939 roku wieś liczyła ponad 3600 mieszkańców, z czego większość stanowili Ukraińcy. Po wojnie sytuacja demograficzna uległa radykalnej zmianie. Wysiedlenia ludności ukraińskiej oraz akcje przesiedleńcze z lat 1945–1947 doprowadziły do zaniku dawnej społeczności greckokatolickiej. Świątynia, która była centrum życia religijnego wsi, przeszła w użytkowanie Kościoła rzymskokatolickiego.
Obecna cerkiew Narodzenia Najświętszej Maryi Panny została wzniesiona w 1904 roku. Powstała na miejscu starszej drewnianej świątyni z 1681 roku, zachowując to samo wezwanie. Była cerkwią parafialną należącą do dekanatu jarosławskiego i stanowiła ważny ośrodek życia religijnego miejscowej ludności greckokatolickiej. Po II wojnie światowej budynek został zaadaptowany na kościół rzymskokatolicki i obecnie pełni funkcję kościoła parafialnego pod wezwaniem św. Apostołów Piotra i Pawła. Dzięki temu świątynia uniknęła losu wielu opuszczonych cerkwi regionu i zachowała się w dobrym stanie.
Cerkiew w Cieplicach jest murowaną budowlą reprezentującą styl ukraiński narodowy, popularny na przełomie XIX i XX wieku. Styl ten łączył tradycje architektury wschodniosłowiańskiej z nowoczesnymi rozwiązaniami konstrukcyjnymi tamtej epoki. W przeciwieństwie do wielu drewnianych cerkwi Podkarpacia budynek wykonano z cegły i otynkowano, co nadawało mu bardziej monumentalny charakter. Bryła świątyni została ukształtowana na planie zbliżonym do krzyża, z wyraźnie zaznaczonym prezbiterium i nawą główną. Elementy kopułowe nawiązują do tradycji cerkiewnej architektury bizantyjsko-ruskiej, podkreślając wschodni charakter budowli. Fasady ozdobiono detalem architektonicznym typowym dla cerkwi z początku XX wieku, z rytmicznie rozmieszczonymi oknami i profilowanymi gzymsami. Mimo znacznych rozmiarów budowla zachowuje lekką, strzelistą sylwetkę dobrze wpisującą się w krajobraz dawnej wsi pogranicza.
Choć świątynia została przystosowana do liturgii rzymskokatolickiej, w jej wnętrzu wciąż można odnaleźć elementy przypominające o pierwotnym przeznaczeniu. Układ przestrzeni oraz część detali architektonicznych zachowały cerkiewny charakter budowli.
Dziś dawna cerkiew jest nie tylko miejscem kultu, ale także ważnym świadectwem historii regionu. Łączy pamięć o dawnej społeczności greckokatolickiej z współczesnym życiem religijnym mieszkańców Cieplic.
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz