Położone w województwie podkarpackim, w gminie Kuryłówka, Kulno to niewielka wieś, która skrywa niezwykle ciekawą historię. Miejscowość leży na pograniczu kultur i wyznań, a jej dzieje odzwierciedlają burzliwe losy całego regionu. Najcenniejszym zabytkiem jest cerkiew św. Michała Archanioła – jedna z najbardziej oryginalnych świątyń w tej części Polski.
Historia Kulna sięga co najmniej XV wieku. Wieś rozwijała się na terenach dawnej ziemi przemyskiej, gdzie przez stulecia obok siebie żyli Polacy i Rusini, a przenikające się tradycje katolickie oraz wschodnie tworzyły wyjątkowy charakter miejscowości. Już na początku XVI wieku istniała tutaj parafia obrządku wschodniego, co świadczy o dużym znaczeniu osady w lokalnej sieci osadniczej.
Przez kolejne stulecia mieszkańcy utrzymywali się głównie z rolnictwa, a życie społeczne koncentrowało się wokół świątyni. Po rozbiorach Polski Kulno znalazło się pod panowaniem Austrii, natomiast w XIX wieku pogranicze to było miejscem licznych przemian administracyjnych i religijnych. Szczególnie trudny okres przypadł na XX wiek. II wojna światowa oraz powojenne wysiedlenia ludności ukraińskiej całkowicie zmieniły strukturę mieszkańców wsi. W czasie wojny Niemcy zamordowali miejscowych Żydów, tuż po wojnie oddział Narodowej Organizacji Wojskowej pod dowództwem "Wołyniaka" (Józefa Zadzierskiego) spalił wieś i zamordował część mieszkańców pochodzenia Rusińskiego. W wyniku tego i wywózek, dawna społeczność greckokatolicka i prawosławna niemal zniknęła, a Kulno rozpoczęło nowy rozdział swojej historii.
Największym zabytkiem Kulna jest cerkiew św. Michała Archanioła. Obecna, murowana świątynia została wzniesiona w latach 1869–1872 w charakterystycznym stylu bizantyjsko-rosyjskim, prawdopodobnie według projektu architekta Aleksandra Puringa. Powstała w miejscu dwóch wcześniejszych drewnianych cerkwi, które przez stulecia służyły miejscowej parafii.
Po likwidacji unickiej diecezji chełmskiej w 1875 roku świątynię przejęła Cerkiew prawosławna. W takim charakterze funkcjonowała aż do zakończenia II wojny światowej. Po wysiedleniach ludności obrządku wschodniego budynek został opuszczony i zaczął popadać w ruinę. Dopiero w połowie lat pięćdziesiątych rozpoczęto jego ratowanie, a od 1972 roku cerkiew jest współużytkowana przez wiernych Kościoła prawosławnego oraz Kościoła rzymskokatolickiego. Jest to jedno z nielicznych, a zarazem najbardziej wyjątkowych rozwiązań tego typu we wschodniej Polsce.
Bryła świątyni wyróżnia się masywną, ceglaną konstrukcją, cebulastymi kopułami oraz elementami charakterystycznymi dla architektury rosyjsko-bizantyjskiej. W wyniku burzliwych dziejów nie zachował się dawny ikonostas – część wyposażenia została przeniesiona do innych cerkwi. Obecnie wnętrze łączy elementy tradycji katolickiej i prawosławnej, co doskonale odzwierciedla niezwykłą historię tego miejsca.
Kulno to miejscowość, która zachowała autentyczny klimat dawnego pogranicza. Zabytkowa cerkiew św. Michała Archanioła przypomina o wielokulturowej historii regionu i należy do najciekawszych zabytków sakralnych północnego Podkarpacia. Dla miłośników historii, architektury oraz mniej znanych zakątków Polski jest to miejsce, które zdecydowanie warto uwzględnić podczas podróży po ziemi leżajskiej.
Do poczytania!
