Położone w województwie podkarpackim, w gminie Kuryłówka, Kulno to niewielka wieś, która skrywa niezwykle ciekawą historię. Miejscowość leży na pograniczu kultur i wyznań, a jej dzieje odzwierciedlają burzliwe losy całego regionu. Najcenniejszym zabytkiem jest cerkiew św. Michała Archanioła – jedna z najbardziej oryginalnych świątyń w tej części Polski.
Historia Kulna sięga co najmniej XV wieku. Wieś rozwijała się na terenach dawnej ziemi przemyskiej, gdzie przez stulecia obok siebie żyli Polacy i Rusini, a przenikające się tradycje katolickie oraz wschodnie tworzyły wyjątkowy charakter miejscowości. Już na początku XVI wieku istniała tutaj parafia obrządku wschodniego, co świadczy o dużym znaczeniu osady w lokalnej sieci osadniczej.
Przez kolejne stulecia mieszkańcy utrzymywali się głównie z rolnictwa, a życie społeczne koncentrowało się wokół świątyni. Po rozbiorach Polski Kulno znalazło się pod panowaniem Austrii, natomiast w XIX wieku pogranicze to było miejscem licznych przemian administracyjnych i religijnych. Szczególnie trudny okres przypadł na XX wiek. II wojna światowa oraz powojenne wysiedlenia ludności ukraińskiej całkowicie zmieniły strukturę mieszkańców wsi. W czasie wojny Niemcy zamordowali miejscowych Żydów, tuż po wojnie oddział Narodowej Organizacji Wojskowej pod dowództwem "Wołyniaka" (Józefa Zadzierskiego) spalił wieś i zamordował część mieszkańców pochodzenia Rusińskiego. W wyniku tego i wywózek, dawna społeczność greckokatolicka i prawosławna niemal zniknęła, a Kulno rozpoczęło nowy rozdział swojej historii.
Największym zabytkiem Kulna jest cerkiew św. Michała Archanioła. Obecna, murowana świątynia została wzniesiona w latach 1869–1872 w charakterystycznym stylu bizantyjsko-rosyjskim, prawdopodobnie według projektu architekta Aleksandra Puringa. Powstała w miejscu dwóch wcześniejszych drewnianych cerkwi, które przez stulecia służyły miejscowej parafii.
Po likwidacji unickiej diecezji chełmskiej w 1875 roku świątynię przejęła Cerkiew prawosławna. W takim charakterze funkcjonowała aż do zakończenia II wojny światowej. Po wysiedleniach ludności obrządku wschodniego budynek został opuszczony i zaczął popadać w ruinę. Dopiero w połowie lat pięćdziesiątych rozpoczęto jego ratowanie, a od 1972 roku cerkiew jest współużytkowana przez wiernych Kościoła prawosławnego oraz Kościoła rzymskokatolickiego. Jest to jedno z nielicznych, a zarazem najbardziej wyjątkowych rozwiązań tego typu we wschodniej Polsce.
Bryła świątyni wyróżnia się masywną, ceglaną konstrukcją, cebulastymi kopułami oraz elementami charakterystycznymi dla architektury rosyjsko-bizantyjskiej. W wyniku burzliwych dziejów nie zachował się dawny ikonostas – część wyposażenia została przeniesiona do innych cerkwi. Obecnie wnętrze łączy elementy tradycji katolickiej i prawosławnej, co doskonale odzwierciedla niezwykłą historię tego miejsca.
Kulno to miejscowość, która zachowała autentyczny klimat dawnego pogranicza. Zabytkowa cerkiew św. Michała Archanioła przypomina o wielokulturowej historii regionu i należy do najciekawszych zabytków sakralnych północnego Podkarpacia. Dla miłośników historii, architektury oraz mniej znanych zakątków Polski jest to miejsce, które zdecydowanie warto uwzględnić podczas podróży po ziemi leżajskiej.
Do poczytania!
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz