Początki Starego Lublińca sięgają XVI wieku. Wieś rozwijała się jako osada królewska na pograniczu ziemi bełskiej i ziemi przemyskiej. Dogodne położenie przy lokalnych szlakach handlowych sprzyjało rozwojowi rolnictwa oraz rzemiosła, a rozległe lasy dostarczały drewna będącego podstawowym surowcem dla mieszkańców. Przez kolejne stulecia Stary Lubliniec był typową miejscowością pogranicza etnicznego i religijnego. Obok ludności polskiej mieszkali tutaj Rusini wyznania greckokatolickiego, którzy stanowili znaczną część mieszkańców. Funkcjonowała tu filialna cerkiew należąca do parafii greckokatolickiej w Nowym Lublińcu, będąca centrum życia religijnego miejscowej społeczności.
Po pierwszym rozbiorze Polski w 1772 roku wieś znalazła się w granicach monarchii Habsburgów jako część Galicji. W XIX wieku rozwijało się szkolnictwo, administracja oraz życie religijne, a miejscowa parafia greckokatolicka należała do najważniejszych instytucji we wsi. Po II wojnie światowej historia miejscowości uległa gwałtownej zmianie. Wysiedlenia ludności ukraińskiej przeprowadzone w latach 1944–1947 doprowadziły do zaniku miejscowej wspólnoty greckokatolickiej. Opuszczona cerkiew została przejęta przez Kościół rzymskokatolicki, dzięki czemu zachowała się do naszych czasów i nadal pełni funkcję świątyni parafialnej.
Najcenniejszym zabytkiem Starego Lublińca jest dawna cerkiew greckokatolicka pod wezwaniem Przemienienia Pańskiego. Obecna świątynia została wzniesiona w 1927 roku na miejscu wcześniejszej drewnianej cerkwi z 1607 roku, która była remontowana około 1700 roku. Przez ponad trzy stulecia miejscowa społeczność greckokatolicka korzystała z drewnianej świątyni, jednak z biegiem czasu jej stan techniczny uległ pogorszeniu. W pierwszej połowie XX wieku podjęto decyzję o budowie nowej, znacznie większej cerkwi murowanej. Nowa świątynia należała do greckokatolickiej parafii w Nowym Lublińcu i była jedynie cerkwią filialną, jednak odgrywała niezwykle ważną rolę dla mieszkańców Starego Lublińca. Po zakończeniu II wojny światowej oraz wysiedleniu ludności ukraińskiej cerkiew utraciła swoją pierwotną funkcję liturgiczną. W 1966 roku utworzono parafię rzymskokatolicką w Starym Lublińcu, a dawna cerkiew stała się kościołem parafialnym pod tym samym wezwaniem – Przemienienia Pańskiego. W kolejnych dziesięcioleciach świątynia była systematycznie remontowana i konserwowana. W 2012 roku wraz z wolnostojącą dzwonnicą została wpisana do rejestru zabytków.
Cerkiew Przemienienia Pańskiego jest przykładem monumentalnej, murowanej architektury sakralnej charakterystycznej dla początku XX wieku. Powstała w okresie, gdy w Galicji coraz częściej odchodzono od budowy świątyń drewnianych na rzecz trwałych budowli ceglanych, zachowujących jednocześnie tradycyjny układ cerkiewny. Świątynię wzniesiono na planie krzyża. Centralnym elementem kompozycji jest wysoka kopuła osadzona na ośmiobocznym tamburze, dominująca nad całą bryłą budynku. Ramiona transeptu nadają świątyni monumentalny charakter, natomiast od strony wschodniej znajduje się obszerna, półkolista absyda mieszcząca prezbiterium. Elewacje wykonano z cegły i pokryto tynkiem. Ich dekoracja jest stosunkowo oszczędna, oparta głównie na gzymsach, pilastrach oraz profilowanych obramieniach okien. Dzięki harmonijnym proporcjom i wyraźnie zaznaczonej kopule świątynia doskonale wpisuje się w krajobraz Roztocza, będąc jednocześnie jednym z najbardziej charakterystycznych obiektów sakralnych okolicy. Do zespołu cerkiewnego należy również wolnostojąca dzwonnica, która wraz ze świątynią tworzy spójną kompozycję przestrzenną.
Mimo zmian wynikających z dostosowania cerkwi do liturgii rzymskokatolickiej, wnętrze zachowało wiele cech dawnej architektury cerkiewnej. Szczególną uwagę zwraca przestronne wnętrze przykryte wysoką kopułą, która zapewnia doskonałe doświetlenie centralnej części świątyni. Z dawnego wyposażenia zachowały się elementy wystroju świadczące o greckokatolickiej przeszłości obiektu. Przebudowy przeprowadzone po 1947 roku miały przede wszystkim charakter liturgiczny i nie zmieniły zasadniczego układu architektonicznego świątyni. Dzięki prowadzonym przez wiele lat pracom konserwatorskim cerkiew pozostaje jednym z najlepiej zachowanych przykładów murowanej architektury cerkiewnej w tej części Roztocza.
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz