Nowy Lubliniec został założony w 1569 roku przez Jerzego Jazłowieckiego herbu Abdank, hetmana wielkiego koronnego i starostę lubaczowskiego. Powstanie nowej osady miało związek z zagospodarowaniem królewskich dóbr oraz rozwojem osadnictwa na pograniczu Rusi Czerwonej i ziemi bełskiej. Wieś ulokowano na prawym brzegu rzeki Wirowej, naprzeciw istniejącego już Starego Lublińca. Już dwa lata po lokacji, w 1571 roku, fundator zadbał o utworzenie parafii oraz budowę pierwszej cerkwi. Świątynia otrzymała pół łana ziemi jako uposażenie, a dokument erekcyjny został zatwierdzony przez króla Zygmunta III Wazę w 1615 roku. Dzięki temu parafia szybko stała się jednym z najważniejszych ośrodków życia religijnego w okolicy.
W XVI i XVII wieku Nowy oraz Stary Lubliniec tworzyły jeden z największych zespołów osadniczych województwa bełskiego. W 1630 roku obie wsie liczyły łącznie 154 domy – była to liczba porównywalna z wieloma ówczesnymi miastami. Rozwój osady wielokrotnie przerywały jednak najazdy tatarskie. Szczególnie tragiczny okazał się rok 1672, kiedy Tatarzy spalili wieś i zniszczyli drewnianą cerkiew. Według miejscowej tradycji z pożaru ocalała jedynie cudowna ikona Matki Bożej, otaczana później szczególnym kultem przez mieszkańców. Już w 1676 roku proboszcz Jan Skoteński wraz z parafianami ufundował nową drewnianą cerkiew. W następnych stuleciach była ona rozbudowywana i remontowana, a pod koniec XVIII wieku parafii w Nowym Lublińcu podporządkowano filialną cerkiew w Starym Lublińcu. Mieszkańcy utrzymywali się głównie z rolnictwa, ale znani byli również jako kowale, kuśnierze, bartnicy, gonciarze i tkacze. Po pierwszym rozbiorze Polski wieś znalazła się w granicach monarchii Habsburgów i weszła w skład Galicji, zachowując jednak swój rolniczy charakter. Po II wojnie światowej wysiedlenie ludności ukraińskiej doprowadziło do likwidacji miejscowej parafii greckokatolickiej. Dawna cerkiew została przejęta przez Kościół rzymskokatolicki i obecnie pełni funkcję kościoła filialnego parafii w Starym Lublińcu.
Najcenniejszym zabytkiem Nowego Lublińca jest dawna cerkiew greckokatolicka pw. Przemienienia Pańskiego. Pierwsza świątynia powstała już w 1571 roku, zaledwie dwa lata po założeniu wsi. Została spalona podczas najazdu tatarskiego w 1672 roku. Cztery lata później wybudowano kolejną drewnianą cerkiew, która przez ponad dwa stulecia służyła miejscowej społeczności. W XIX wieku była kilkakrotnie przebudowywana – dobudowano między innymi boczne ramiona, nadając jej plan krzyża. Niestety podczas działań I wojny światowej świątynia spłonęła po trafieniu pociskiem artyleryjskim. Zachowały się jednak dawne fotografie i pocztówki przedstawiające jej wygląd.
Najbardziej charakterystycznym elementem jest monumentalna kopuła osadzona na wysokim ośmiobocznym tamburze, górująca nad całą bryłą. Towarzyszą jej niższe dachy nad ramionami krzyża oraz półkolista apsyda prezbiterium od strony wschodniej. Całość wieńczą charakterystyczne krzyże cerkiewne. Elewacje zdobią lizeny, gzymsy oraz półkoliście zamknięte okna, które nadają budowli lekkości mimo jej masywnej bryły. Harmonia proporcji sprawia, że cerkiew jest doskonale widoczna z dużej odległości i stanowi dominantę krajobrazową wsi.
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz