Na grzędzie Sokalskiej - Sulimów

Położony nad niewielką rzeką Sulimówką Sulimów jest jedną z najstarszych miejscowości gminy Dołhobyczów. Leżąca na historycznej ziemi bełskiej wieś przez stulecia znajdowała się na styku kultur polskiej i ruskiej, czego najcenniejszym świadectwem pozostaje dawna cerkiew św. Jana Ewangelisty. Choć dziś świątynia pełni funkcję kościoła rzymskokatolickiego, jej architektura nadal przypomina o wielowiekowej historii miejscowej społeczności greckokatolickiej.

Pierwsza wzmianka o Sulimowie pochodzi z 1449 roku. W dokumentach wieś występowała pod nazwami Sulimowo lub Szulimów. Dzięki położeniu na żyznych terenach Grzędy Sokalskiej rozwijała się jako osada rolnicza, a mieszkańcy zajmowali się głównie uprawą ziemi i hodowlą. Od początku istnienia była związana z pograniczem kulturowym i wyznaniowym, gdzie obok siebie żyli Polacy i Rusini. Pierwsza wzmianka o miejscowej cerkwi pochodzi z 1669 roku, co świadczy o dobrze rozwiniętej parafii obrządku wschodniego. W 1761 roku parafia należała do dekanatu waręskiego, a cerkiew nosiła wezwanie św. Jana Ewangelisty. Po likwidacji unii na Chełmszczyźnie około 1875 roku świątynię przejęła Cerkiew prawosławna. Po II wojnie światowej, wskutek wysiedleń ludności ukraińskiej, parafia przestała istnieć, a budynek został przekazany Kościołowi rzymskokatolickiemu. Losy Sulimowa odzwierciedlają historię całego pogranicza. Zmiany granic, wojny i powojenne przesiedlenia całkowicie odmieniły strukturę mieszkańców, jednak zabytkowa świątynia do dziś przypomina o wielokulturowej przeszłości tej niewielkiej miejscowości.

Obecna drewniana cerkiew została wzniesiona w 1867 roku w miejscu starszej świątyni, zachowując tradycyjne rozwiązania architektury cerkiewnej charakterystycznej dla pogranicza ziemi bełskiej. Przez kilka lat służyła parafii greckokatolickiej, następnie – po 1875 roku – stała się cerkwią prawosławną. Po zakończeniu II wojny światowej została rekoncyliowana i przekształcona w kościół filialny parafii rzymskokatolickiej w Hulczu. Mimo licznych zmian funkcjonalnych świątynia zachowała wiele cech pierwotnej konstrukcji i nadal należy do najciekawszych drewnianych cerkwi historycznej ziemi bełskiej.

Cerkiew jest orientowaną, trójdzielną budowlą drewnianą o konstrukcji zrębowej. Składa się z prostokątnego prezbiterium, obszernej kwadratowej nawy oraz babińca na planie zbliżonym do kwadratu. Od południa do prezbiterium przylega zakrystia, natomiast od zachodu znajduje się przedsionek, który pierwotnie miał formę otwartego ganku wspartego na czterech słupach. Po wojnie został zabudowany, zmieniając nieco charakter elewacji.

Najbardziej charakterystycznym elementem świątyni jest niezwykle rzadko spotykana spłaszczona ośmiopołaciowa kopuła osadzona na ośmiobocznym tamburze i zwieńczona pseudolatarnią. To właśnie ona nadaje cerkwi wyjątkową sylwetkę, odróżniającą ją od większości drewnianych świątyń regionu. Wnętrze nakrywa pozorne sklepienie kopulaste nad nawą oraz spłaszczone sklepienia kolebkowe nad prezbiterium i babińcem. Pierwotnie całą świątynię pokrywał gont, który z czasem zastąpiono blachą. Niestety w drugiej połowie XX wieku przeprowadzono kilka przebudów, które częściowo zatarły historyczny charakter budowli. W 1981 roku przekształcono przedsionek, a późniejsze zmiany, w tym powiększenie okien nawy, naruszyły pierwotne proporcje bryły. Pomimo tych ingerencji cerkiew nadal pozostaje cennym zabytkiem dawnego budownictwa sakralnego pogranicza polsko-ukraińskiego.

Sulimów jest jedną z tych miejscowości, które najlepiej pokazują złożone dzieje dawnej ziemi bełskiej. Drewniana cerkiew św. Jana Ewangelisty przypomina o wielowiekowej obecności społeczności greckokatolickiej i stanowi cenny przykład lokalnej architektury sakralnej. Dla miłośników historii, drewnianych cerkwi i miejsc położonych z dala od głównych szlaków turystycznych Sulimów pozostaje interesującym celem podróży, pozwalającym lepiej zrozumieć wielokulturowe dziedzictwo pogranicza.

Do poczytania!