No i gdzie te jabłonie? - Jabłonica Polska

Tak na wstępie odpowiadając na pytanie z tytułu - gdzie nie gdzie są do dzisiaj. Jesteśmy w województwie podkarpackim, w rejonie, który się nazywa Doły Jasielsko- Sanockie. Wieś nosi nazwę od jabłoni, których sady do dziś można zobaczyć w okolicy. W końcu niedaleko jest Korczyna, która swego czasu słynęła z przetwórstwa owoców i warzyw. Sama wieś z jednej strony przylega do drogi krajowej nr 19, przez wieś przebiega droga powiatowa Krosno- Brzozów. 

Wieś prawdopodobnie istniała już w XIV wieku, jednak pierwsze wzmianki pochodzą z 1432 r. i wskazują na zamieszkanie we wsi Polaków. Sam przymiotnik "Polska" pojawia się dopiero w 1848 r., dla odróżnienia od dwóch innych wsi, położonych w sumie nie tak daleko (jedna koło Jasła, druga nad Sanem).  W XV w. ludność ruska ma swoją cerkiew, katolicy należą do parafii w pobliskiej Komborni. 

Początkowo wieś należała do właścicieli zamku odrzykońskiego, później przechodziła z rąk do rąk kolejnych właścicieli. W swoich dziejach wieś przechodziła przez różne klęski, w tym napaści band zza Beskidu, nawet najazdy Tatarów.

Głównym zajęciem mieszkańców było przede wszystkim rolnictwo, ale też tkactwo. Obie wojny przyniosły wsi zniszczenie - w czasie I wojny spłonęło około 60 gospodarstw, w czasie II Niemcy wywieźli do getta w Rymanowie i potem zamordowali miejscową ludność żydowską. Wkrótce po ustaniu działań wojennych ze wsi uciekła ludność rusińska, w obawie przed prześladowaniem ze strony Polskiej, więc akcja "Wisła" ominęła miejscowość. 

Śladem po tej grupie jest zachowana w centrum wsi dawna cerkiew grekokatolicka pod wezwaniem świętych Kosmy i Damiana, obecnie kościół p.w. Zwiastowania NMP. 

Nie wiemy, jak wyglądała pierwsza, drewniana cerkiew, prawdopodobnie spalona podczas jednego z najazdów Tatarów w XVII w. Co ciekawe, protokół powizytacyjny dekanatu dukielskiego z II połowy XVIII wieku opisuje istnienie "od dawna" cerkwi greckokatolickiej, drewnianej, obitej gontem, bogato zdobionej w środku, ale w złym stanie technicznym. Kolejny opis, z inwentaryzacji na rozkaz cesarza Józefa II informuje o 4 ołtarzach i dzwonnicy. Dokument ten chwali zamiar hrabiny Marianny Załuskiej, by ufundować nową świątynię.  

Kiedy ona powstała? W zależności od źródeł mamy trzy daty: 1761, 1791 lub 1802. Sam ikonostas wykończono dopiero w 1817 r. W 1850 r. na wieży zawisł zegar. W 1875 r. wyremontowano dach, kolejne dwa remonty, końcem XIX wieku i w 20 leciu międzywojennym powiększyły świątynię, powiększając nawę i łącząc ją z dzwonnicą. Po 1947 r. świątynia przeszła w ręce katolików obrządku łacińskiego i została dostosowana do wymogów liturgii rzymskokatolickiej, min. przez usunięcie ikonostasu. Kolejne remonty przyniosły przemalowanie wnętrza.

Dawna cerkiew to budowla murowana, jednonawowa, z wyodrębnionym prezbiterium i przedsionkiem. Kryta jednokalenicowym blaszanym dachem z wieżą nad przedsionkiem i wieżyczką na sygnaturkę nad nawą. Od północnej strony dobudowano zakrystię.  

Do poczytania!

U Horniaków - Wróblik Szlachecki

O jakich to Horniaków chodzi? To nie nazwisko, a raczej określenie. Musimy pamiętać o tym, że tereny mniej więcej od okolic Szczawnicy, aż po Komańczę (a dokładnie po rzekę Osławę) zamieszkane były przez Łemków. To też nie był wtedy jednolity naród - w zależności od regionu, gdzie mieszkali, to nosili różne nazwy. I tak tych, którzy mieszkali pomiędzy Krosnem a Sanokiem, nazywano Górniakami, albo Horniakami. 

Tym sposobem trafiamy do Wróblika, dużej wsi położonej w Dołach Jasielsko- Sanockich. Administracyjnie jest podzielona na dwie części, z przyrostkami Szlachecki i Królewski. W obu tych częściach znajdują się dawne cerkwie, ale dziś będzie tylko o tej we Wróbliku Szlacheckim.

Pierwszy raz wieś pojawia się w dokumentach pod nazwą Targowiska w 1494 r. Dwadzieścia lat później nazywa się Targowce. Na przełomie XVIII i XIX wieku wieś należy do Ignacego Grodzickiego herbu Łada, później drogą mariażu przechodzi w ręce rodziny Wiktorów. W latach 80 XIX wieku przez wieś przechodzi linia kolejowa (Linia Transwersalna), ale stacja nosi nazwę Rymanów (mieszczanie Rymanowscy nie chcieli kolei, żeby im nie brudziła miasteczka, więc domagali się odsunięcia linii). Przy okazji przy stacji wybudowano zbiorniki na ropę naftową, którą wydobywano w kilku pobliskich szybach naftowych. Wspomniane zbiorniki stały się celem akcji dywersyjnej AK - 28 lutego 1944 r. wysadzono je w powietrze - pożar 270 ton ropy widziano w promieniu wielu kilometrów. 

Pierwsze lata powojenne przyniosły ataki OUN-UPA, które przyniosły śmierć 7 Polaków i spalenie 102 gospodarstw połemkowskich. Akcji Wisła tu nie miała miejsca, ponieważ mieszkańcy sami wyjechali wcześniej na tereny ZSRR.

Trochę na uboczu od głównej części wsi znajduje się dawna cerkiew grekokatolicka Zaśnięcia Bogarodzicy. Jest to budowla drewniana o konstrukcji zrębowej, orientowana, klasyfikowana jako typ łemkowski północno- wschodni. Stąd struktura trójdzielna, prezbiterium zamknięte wielobocznie, nawa szersza, nad niewielkim babińcem nabudowano wieżę o konstrukcji słupowej. Całość kryta dachem dwukalenicowym blaszanym dachem. Część wieży obita blachą. Nad prezbiterium i nawą wieżyczki z baniastymi hełmami, podobnie wygląda hełm na wieży. 

Cerkiew powstała w 1863 lub 1869 r., w 1871 r. została przyozdobiona polichromią. Pierwszy większy remont przeszła w 1923 r., później w latach 80 XX wieku. Od 1945 r. pełni funkcję kościoła filialnego parafii w pobliskim Wróbliku Królewskim.  

W prezbiterium pozorne sklepienie zwierciadlane, w nawie i babińcu stropy płaskie. Ciekawostką jest przegroda między nawą i babińcem, w formie zrębowej ściany z przejściem pośrodku. Tego typu rozdział między częściami dla kobiet i dla mężczyzn stawiano do XVIII wieku, później zaniechano wznoszenia tego typu ścianek, nawet w wielu starszych je wycinano. Tym bardziej taka ściana w XIX wiecznej świątyni jest ewenementem.

Wnętrze ozdabia polichromia architektoniczno- figuralna polichromia wykonana przez Pawła Bogdańskiego, odnowiona w 1923 przez Michała Bogdańskiego. Zachowały się fragmenty ikonostasu: pełny rząd Deesis i proroków, kilka prazdników oraz ikony namiestne: św. Mikołaja i Wniebowzięcie NMP, przedstawione w zachodnim stylu. W ołtarzu współczesny obraz Serca Pana Jezusa, zgodny z obecnym wezwaniem świątyni.

Przy dawnej cerkwi znajduje się murowana dzwonnica na planie ośmioboku, w której znajduje się dzwon z 1711 r. Sama dzwonnica ma ciekawe, kopulaste zwieńczenie kryte blachą. Uważny obserwator zauważy, że na dzwonnicy znajduje się krzyż wschodni (zwany często prawosławnym, z poprzeczkami), a na baniach na świątyni są już krzyże łacińskie. 

Do poczytania!